Genderneutraal voornaamwoord

koreaans

Rolpatronen in kinderboeken

Deze week sprak ik een Koreaanse kinderboekenschrijfster, Kyung Hye. Zij vertelde dat een aantal van haar boeken vertaald worden in het Frans, Duits en Engels. Daarbij ontstond er voor haar een lastige situatie. Veel van de karakters in haar boeken zijn dieren of voorwerpen. Deze spreek je in het Koreaans niet aan met zij of hij, maar met een onzijdige vorm, vergelijkbaar met het Engelse ‘it’ voor dieren.

De vertalers wilden echter weten of de personages meisjes of jongens waren. In het Duits is er geen geschikte onzijdige of ‘geslachtsneutrale’ vorm, net zo min als in het Nederlands. Dan zou je iets krijgen als:

‘Kikker was bang. Het hield niet van het donker.’

kikker4

Of:

‘De pen wilde niet meer schrijven. Het was veel te moe.’

pen

Dat kan niet in het Nederlands. In het Nederlands (en Duits of Frans) zou ‘het’ worden ingevuld als ‘hij’, tenzij het overduidelijk (of bewust) een vrouwelijk personage is.

Kyung Hye had niet eerder nagedacht over de sekse van de personages. Dat vond ze ook wel prettig:

‘Het geeft meer ruimte aan het verhaal. En kinderen kunnen het invullen zoals ze willen. Als meisjes het lezen, denken ze misschien dat de hoofdpersoon een meisje is, en als jongens het lezen, dat het een jongen is.’

Uiteindelijk maakte Kyung Hye een keuze ‘op gevoel’. In een verhaal over een vogel en een kooi, koos ze er bijvoorbeeld voor om de kooi mannelijk te maken en de vogel vrouwelijk. Maar ze had de keuze liever niet willen maken.

Vrouwelijk, mannelijk, neutraal? 

Ik vond het interessant om te horen. Waarom hebben wij niet een vergelijkbare taalvorm, en waarom gebruiken we vrijwel altijd de mannelijke vorm? Wat is het effect hiervan op kinderen (en volwassenen) die teksten lezen? Leggen zij (impliciet) een relatie met hun eigen leven en hun eigen sekse? Kunnen ze zich beter, of juist minder goed identificeren met iemand van het eigen of het andere geslacht? Krijgen ze door het gebruik van vrouwelijke, mannelijke of onzijdige persoonlijk voornaamwoorden beelden mee over de waarde van ‘het vrouwelijke’ en ‘het mannelijke’? Ga je anders denken, als je een andere taalvorm schrijft of leest?

Het is een onderwerp dat de laatste jaren leeft in Europa, niet alleen in verband met vrouwen en mannen, maar ook door acties van mensen die niet in het hokje van ‘vrouw’ of ‘man’ geplaatst willen worden. In Zweden werd het genderneutrale ‘hen’ in april 2015 bijvoorbeeld opgenomen in het woordenboek der Zweedse taal. Ook in Nederland wordt gepleit voor het bedenken van een genderneutraal voornaamwoord. Ik sluit me daar graag bij aan.

Tot het zover is, kijk ik naar de ontwikkelingen in Zweden. Interessant om te zien of en zo ja, op welke manier en hoe vaak, dit voornaamwoord gebruikt gaat worden. En of het verschil gaat maken in de mate waarin vrouwen en mannen of meisjes en jongens zich aangesproken voelen door teksten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s